“Quên lãng người đã chết là bắt họ chết thêm một lần nữa.”
Hôm nay, khi lướt mạng tìm một bản nhạc để ghép vào những hình ảnh đêm cầu nguyện cho các Đẳng Linh Hồn của hội dòng, tôi tình cờ nghe được câu nói ấy. Một câu nói thoáng qua giữa vô vàn âm thanh và hình ảnh, vậy mà tôi đã dừng lại. Có điều gì đó trong lời nói ngắn ngủi ấy khiến lòng mình chùng xuống, như thể một cánh cửa ký ức vừa khẽ mở. Tôi tự hỏi: phải chăng con người không chỉ rời khỏi cuộc đời khi trút hơi thở cuối cùng, mà còn có thể vắng bóng thêm một lần nữa khi không còn được ai nhớ đến?
Thời gian vẫn âm thầm trôi. Những nỗi đau ban đầu có thể dịu lại; những giọt nước mắt rồi cũng khô; cuộc sống của người ở lại tiếp tục với bao công việc và lo toan. Một khuôn mặt thân quen dần nhòa trong trí nhớ, một giọng nói chỉ còn vang lên trong những hồi ức xa xôi. Điều ấy thuộc về sự hữu hạn của con người: trí nhớ không thể giữ nguyên mọi điều, và cuộc sống không thể mãi dừng lại ở một cuộc chia ly. Nhưng có lẽ, điều đáng suy nghĩ không phải là chúng ta không còn nhớ rõ từng chi tiết về một người, mà là khi ta không còn nhận ra món quà họ từng là trong cuộc đời mình; khi lòng biết ơn nguội lạnh, và lời cầu nguyện dành cho họ cũng dần thưa vắng.
Cái chết khép lại sự hiện diện hữu hình của một con người, nhưng không thể xóa đi câu chuyện đời họ. Có người đã dành cả tuổi trẻ để chăm sóc gia đình; có người âm thầm nâng đỡ những bước chân non yếu; có người sống đời dâng hiến trong âm thầm, qua những bổn phận nhỏ bé chẳng mấy ai nhìn thấy. Họ đã yêu thương, đã hy sinh, đã gieo những hạt giống mà có khi chính họ không được nhìn thấy ngày trổ bông. Khi họ ra đi, những gì họ trao tặng không vì thế mà mất đi. Một lời kinh được tiếp nối, một sứ mạng được gìn giữ, một nếp sống quảng đại được truyền lại… tất cả có thể là những dấu chỉ cho thấy cuộc đời họ vẫn đang âm thầm sinh hoa trái nơi những người ở lại.
Trong ánh sáng đức tin, lời mời gọi nhớ đến người đã khuất còn đi xa hơn một ký ức đẹp. Giáo hội dành tháng Mười Một cách đặc biệt để cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời. Đây không chỉ là dịp thăm viếng phần mộ hay tưởng niệm những người thân yêu, nhưng còn là lời mời gọi sống mầu nhiệm các Thánh thông công: trong Đức Kitô, sự hiệp thông của Hội Thánh không bị phá vỡ bởi cái chết. Chúng ta cầu nguyện cho những người đã ra đi, phó thác họ trong lòng thương xót Chúa, và tin rằng tình yêu của Người mạnh hơn mọi giới hạn của phận người.
Vì thế, cầu nguyện cho các linh hồn không đơn thuần là một bổn phận đạo đức hay một thói quen của tháng này. Đó là một cách yêu thương. Một Thánh lễ được dâng, một chuỗi kinh được đọc, một hy sinh nhỏ bé được kết hiệp với Đức Kitô, một việc bác ái được thực hiện trong âm thầm… có thể trở thành lời chuyển cầu chân thành cho những người đã khuất. Chúng ta không cầu nguyện để nhắc Thiên Chúa nhớ đến họ, bởi không một ai bị quên lãng trong trái tim Người. Chúng ta cầu nguyện vì vẫn thuộc về nhau trong Đức Kitô; vì tình yêu không muốn khép lại trước nấm mồ; và vì lòng biết ơn thúc đẩy chúng ta tiếp tục trao phó những người thân yêu cho Đấng đã yêu thương họ trước cả khi chúng ta biết đến họ.
Có lẽ, câu nói tình cờ nghe được hôm ấy còn đặt trước chúng ta một câu hỏi khác: nếu một ngày kia chính mình trở thành người được tưởng nhớ, ta mong điều gì nơi những người ở lại? Một ngôi mộ được chăm chút, những lời tiếc thương, hay một lời kinh âm thầm dâng lên trong nguyện đường? Nghĩ đến ngày mình phải ra đi không phải để sợ hãi, nhưng để biết sống tỉnh thức hơn hôm nay. Bởi rồi sẽ có người ngồi vào chỗ ta từng ngồi, tiếp nối công việc ta từng làm, và bước tiếp trên con đường ta đã đi qua. Điều còn lại không phải là những gì ta cố giữ cho riêng mình, nhưng là tình yêu ta đã trao, sự tha thứ ta đã can đảm thực hiện, và những điều tốt lành ta đã âm thầm gieo xuống.
Trong giây phút ấy, lời ngôn sứ Isaia vang lên như một niềm an ủi: “Cho dù nó có quên đi nữa, thì Ta, Ta cũng chẳng quên ngươi bao giờ” (Is 49,15). Con người có thể quên; ký ức có thể phai; tên tuổi có thể không còn được nhắc đến. Nhưng Thiên Chúa không quên. Người biết từng cuộc đời, từng giọt nước mắt, từng hy sinh kín đáo và cả những điều tốt lành chưa một lần được ai nhận thấy. Niềm hy vọng Kitô giáo không đặt nền trên việc con người sẽ nhớ mãi về nhau, nhưng trên tình yêu trung tín của Thiên Chúa và lời hứa phục sinh của Đức Kitô.
Vì vậy, câu nói “Quên lãng người đã chết là bắt họ chết thêm một lần nữa” không nên chỉ khiến chúng ta chìm vào nỗi buồn. Đó còn là lời đánh thức lòng biết ơn và trách nhiệm yêu thương. Sự lãng quên ở đây không phải là việc trí nhớ con người phai nhạt theo năm tháng, nhưng là thái độ dửng dưng, không còn trân trọng những gì người đã khuất trao tặng, không còn muốn hiệp thông với họ bằng lời cầu nguyện. Nhớ đến họ không có nghĩa là níu kéo quá khứ, nhưng là để tình yêu đã nhận lãnh tiếp tục sinh hoa trái trong hiện tại.
Tháng Các Đẳng Linh Hồn này, ước gì chúng ta dành một khoảng lặng để gọi tên những người đã đi trước: ông bà, cha mẹ, thân nhân, ân nhân, những người đã từng nâng đỡ đời mình, và các chị em đã hoàn tất hành trình dâng hiến. Xin đừng chỉ nhớ đến họ bằng một tấm ảnh hay một nén hương, nhưng bằng lời kinh chân thành và một đời sống biết tiếp nối những điều tốt đẹp họ đã gieo trồng. Cũng xin nhớ đến những linh hồn không còn ai nhắc tên, những người không có người thân bên cạnh, để lời cầu nguyện của chúng ta được mở rộng trong tình yêu của Đức Kitô.
Rồi một ngày, chính chúng ta cũng sẽ trở thành ký ức của người khác. Ước gì khi ấy, có một người còn nhớ đến ta trong lời kinh. Nhưng hơn tất cả, ước gì mỗi người biết sống hôm nay trong niềm xác tín rằng, dù có lúc bị con người lãng quên, ta vẫn không bao giờ bị Thiên Chúa bỏ quên. Bởi trong trái tim Người, không một cuộc đời nào là vô nghĩa, không một tình yêu chân thành nào bị mất đi, và không một ai bị đánh mất khỏi niềm hy vọng phục sinh.
Lạy Chúa, xin thương đón nhận các linh hồn.
Xin cho chúng con biết nhớ bằng lòng biết ơn, yêu bằng lời cầu nguyện,
và sống từng ngày trong niềm hy vọng phục sinh. Amen.
- Ngọn Đèn Chầu-
